نقدی بر حکم قصاص در فیلم کوتاه «ماده ۳۵۱» | «ماده ۳۵۱» اثری در تقابل قانون و اخلاق است
«شهرآرانیوز ـ گروه فرهنگ وهنر»، رئیس انجمن سینمای جوانان مشهد در اکران خصوصی فیلم کوتاه «ماده ۳۵۱» گفت: در تقابل بین قانون و اخلاق این مسئله پیش میآید که تا کجا ما حق داریم در دل قانون برویم و تا کجا اخلاق مسئله است؟! رفتن سراغ این موضوع به نظر من سخت است و علیرغم اینکه کارگردان تجربه خاصی در خصوص ساخت چنین آثاری ندارد اما با انتخاب بازیگران برای این فیلم، توانسته احساس شخصیتها را به مخاطب منتقل و آنرا به خوبی هدایت کند.
به گزارش شهرآرانیوز، عصر امروز سیدمحمد مداح حسینی، رئیس انجمن سینمای جوانان مشهد در تحلیل و نقد فیلم کوتاه «ماده۳۵۱» به کارگردانی مهرداد الهی گفت: نکته شاخصی که باید به آن اشاره کنم این است که ساخت فیلم با هر کم وکیفی سخت است و از این جهت تولید اولین فیلم کوتاه توسط مهرداد الهی ارزشمند است. این اثر، کارگردان به سراغ ساخت فیلمی رفته است که ساختن آن سخت است. پرداختن به سوژهای خارج از فضای آپارتمانی، کار آسانی نیست.
تقابل اخلاق و قانون در «ماده ۳۵۱»
وی تصریح کرد: مدتی است ژانری در سینمای ایران باب شده که هنرمندان به سراغ خلأهای قانونی رفتهاند از جمله فیلم بی بدن، علفزار، زنده شور و کاراکترهایی که میان قانون و اخلاق قرار گرفتهاند و باید تصمیم بگیرند. در تقابل بین قانون و اخلاق این مسئله پیش میآید که تا کجا ما حق داریم در دل قانون برویم و تا کجا اخلاق مسئله است؟! رفتن سراغ این موضوع به نظر من سخت است و علیرغم اینکه کارگردان تجربه خاصی در خصوص ساخت چنین آثاری ندارد، اما با انتخاب بازیگران برای این فیلم، توانسته احساس شخصیتها را به مخاطب منتقل کنید و آنرا به خوبی هدایت کند تا احساسات متناقضی که در کاراکتر قربانی فیلم باید دیده شود مخاطب آنها را دریافت کند.
مداح حسینی بیان کرد: شجاعت فیلم در ثابت ماندن چهره بازیگران و نگاه خیره به دوربین است. این نگاه، تماشاگر را در وضعیت دوگانه قربانی/قاضی قرار میدهد؛ همان کاری که حکایت سعدی در گلستان هم میکند؛ جابهجایی جای خود و دیگری در موقعیتی مشابه و تصمیم گیری درباره آن وقتی که فرد در موقعیتی مشابه قرار میگیرد.
وی با اشاره به اینکه ساخت فیلم بلند با کوتاه متفاوت است بیان کرد: «ماده ۳۵۱» را میتوان یک فیلم کوتاه با ساختار آینهای دانست که در صحنه رویارویی برادر مقتول و همسر شخصیت اول قصه به اوج میرسد. در واقع این اثر توانسته ارتباط بینامتنی بین بازیگران و لحظات حساس برقرار کند تا مخاطب نیز با آن همراه شود. نیاز به تسلط و جهان حسی بازیگران نکته مهمی است که این فیلم را جذاب کرده است.
پرداختن به وجه جدیدی از قصاص در «ماده۳۵۱»
احمد ظریفیان وکیل پایه یک دادگستری با حضور در این نشست تخصصی در خصوص ماده قانونی «۳۵۱» توضیح داد: در قانون مجازات، ما موارد متعددی داریم که هر از چند گاهی تغییراتی در آن ایجاد میشود و تلاش میشود از نگاه جرمشناسانه با شرایط روز جامعه هماهنگ شود. اما همه ماجرا این نیست؛ بعضی مواد قانونی همچنان مسکوت مانده و به نظر میرسد باید بهروز شود.
ظریفیان در ادامه با بیان این مطلب که یکی از موضوعات قانونی در حوزه مجازات، ماده ۳۵۱ قانون مجازات اسلامی است افزود: این ماده در قالب این اثر خیلی خوب نمایش داده شده است. ماده ۳۵۱ میگوید وقتی فردی به قتل عمد کشته میشود، یک عده اطراف مقتول اجازه دارند برای او قصاص مطالبه کنند، یا با طرف مصالحه کنند و دیه بگیرند، یا با هر مبلغی صلح کنند. قسمت اول ماده میگوید ولی دم همان ورثه مقتول است. خب همه دیدهایم که وقتی ورثه تعیین میشود، زوج و زوجه هم ارث میبرند. پس ذهن آدم به این سمت میرود که پدر، مادر، فرزندان و همسر هم جزو ورثه و ولی دم هستند.
این کارشناس جزا و جرم شناسی تشریح کرد:، اما قسمت دوم ماده استثنا میکند: مگر زوج و زوجه، که این دو حق قصاص ندارند. یعنی فرد نمیتواند برای همسر خودش از نظام قضایی مطالبه حق قصاص کند. وقتی هم حق قصاص ندارد، به تبعش اجازه مصالحه هم ندارد؛ نمیتواند بگوید قصاص نمیخواهیم، بیایید صلح کنیم و با مبلغی ماجرا را تمام کنیم. این خیلی عجیب است: زوج با اینکه جزو ورثه متوفی است، حق قصاص ندارد. دلایل زیادی هم برای این مسئله گفته شده که بنای آن به فقه برمیگردد که باید ولی دم، رابطه نسبی داشته باشد نه سببی.
جایگاه زوج و زوجه در قانون قصاص نادیده گرفته شده است
وی افزود: نکته جالب این است که احتمالاً مبنای حق قصاص، نسب و سبب است؛ یعنی کسانی که نسبت خونی و نسبی دارند، مثل پدر، مادر و فرزند. اما زوجیت بر اساس ازدواج است و حق قصاص ندارد.
اگر اینطور است، چرا در ماده بعدی، یعنی ۳۵۳، میگوید اگر اولیای دم قصاص را به دیه تبدیل کردند، همسر هم از آن دیه ارث میبرد؟ یعنی زوج و زوجه حق قصاص ندارند، ولی اگر اولیای دم مصالحه کردند، از دیه به نسبت ارث سهم میبرند.
ظریفیان در پایان تاکید کرد: نکته جالب دیگر در این ماده قانونی این است که وقتی حق قصاص با واسطه منتقل میشود؛ مثلاً اگر فرزندی که میخواست قصاص را اجرا کند فوت کند، این حق به مادر واگذار میشود. به هر حال، از نظر ما که وکالت میکنیم و از نظر دوستانی که باید رأی بدهند و احکام متعددی هم صادر میکنند، محروم کردن زوج و زوجه از حق قصاص یک چالش و ایراد بزرگ قانونی است. آن قطره اشکی که مهرداد الهی در پایان فیلم نشان میدهد، خیلی موضوع مهمی است که بیان میکند اگرچه افراد نسبی قاعدتاً با قصاص آرامش بیشتری پیدا میکنند؛ اما این قطره اشک تنها در رابطه زوج و زوجه شکل میگیرد، نه در رابطه پدر و فرزند. چطور میتوان کسی را که با همسرش از روی عشق و رابطه قلبی ازدواج کرده، وقتی چنین اتفاقی میافتد، از تقاضای حق قصاص محروم کرد؟ جالب اینکه توضیح میدهد اگر شرایطی پیش بیاید دیه را میتواند بگیرد و اگر فرزند (وارث) فوت کند، باز هم حق از طریق او منتقل میشود. اینها نشان میدهد موضوع واقعاً مهم و پرچالش است.
«ماده۳۵۱» حاصل یک کار جمعی است
مهرداد الهی، کارگردان فیلم کوتاه «ماده ۳۵۱» در خصوص انتخاب این سوژه و فیلمنامه گفت: فیلمهای زیادی درباره اعدام و قصاص ساخته شده است، اما در این اثر سعی کردیم از نگاه جدیدی به این موضوع بپردازیم. این ماده قانونی برایم جالب بود و سعی کردیم این اثر را با نویسندگی یحیی مبارکی بسازیم.
الهی تاکید کرد: غالبا کارگردان به عنوان پیشانی کار در هر اثر دیده میشود، اما اعتراف میکنم فیلم «ماده۳۵۱» حاصل کار جمعی است و من در حین کار، از نظرات دوستان و همکاران استفاده کردم تا نتیجه کاریه این صورت دیده شده است.
گفتنی است عصر امروز، جمعه ۲۰شهریور۱۴۰۵، اکران خصوصی فیلم کوتاه «ماده ۳۵۱» به نویسندگی یحیی مبارکی، کارگردانی مهرداد الهی و تهیهکنندگی داوود اسلامزاده با حضور اهالی فرهنگ و رسانه و پیشکسوتهای تئاتر و سینمای مشهد در پردیس سینما برفی مشهد برگزار شد و از عوامل فیلم تقدیر بعمل آمد.
ارسال نظرات
دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تائید توسط شهرآرانیوز در سایت منتشر خواهد شد.
نظراتی که حاوی توهین و افترا باشد منتشر نخواهد شد.
